As mulleres de Triacastela: entre memorias e desexos
As mulleres de Triacastela reencóntranse na terceira fase do proxecto ‘Mulleres que Contan’ para compartir lembranzas, cuestionar o presente e poñer en común as reflexións e conclusións deste proceso.
En Triacastela, o reencontro das participantes de Mulleres que Contan convértese nun espazo de reflexión e complicidade. Celsa, Pura, Carmen, Asunción e Maribel retoman os obradoiros presenciais coa confianza xa tecida ao longo do proceso.
O inicio da sesión ten algo de íntimo e de necesario. A sensación de continuidade mestúrase cunha certa conciencia de peche, coa idea de que o proceso está chegando ao seu final. É nese momento cando Hadriana (directora do proxecto) lles lanza a primeira pregunta: Despois de todo o percorrido que fixemos xuntas, que desexos tedes para este grupo de mulleres?
Non hai présa por responder. Cada unha repasa en silencio o vivido, e as palabras rematan por ir saíndo, cunha mestura entre miradas cómplices e certa vergoña. Falan do que crearon entre elas e do que queren manter: seguir xuntas, seguir atopándose. Porque, inevitablemente, hai algo que xa cambiou: non son participantes que coinciden, son compañeiras.
Un dos momentos máis significativos chega coa revisión das entrevistas realizadas meses atrás. Ao escoitarse unhas ás outras, recoñécense en historias que, aínda sendo individuais, comparten unha mesma raíz. ‘Parécese á infancia de todas’, comenta unha delas, convertendo o individual en colectivo.
Ábrese unha fenda pola que entran moitas outras lembranzas: nenas que tiveron que medrar axiña, casas nas que sempre había algo que facer, responsabilidades asumidas sen preguntarse. Infancias atravesadas polos roles de xénero, polo traballo temperán, pola falta de elección. En moitos casos, infancias sen espazo para ser, precisamente, nenas.
As súas vidas son moito máis significativas do que moitas veces pensaron. Ao poñelas en común, entenden que forman parte dun mesmo tecido, no que a sororidade e o entendemento (aínda que fose silencioso) estiveron sempre presentes. Ningunha é a única, e ningunha está soa.
Desde aí, a conversa desprázase cara ao presente. Xorden reflexións sobre a falta de espazos de encontro, a transformación das aldeas (cada vez máis baleiras) e unha sensación que se repite: a de non ser escoitadas. ‘Hai tempo para os funerais, pero non para outras cousas’, din, medio en serio medio en broma. A frase provoca algunha risa, pero queda pousada no ambiente. Porque non fala só de tempo, senón de prioridades. De como se organiza a vida e de que lugar ocupa nela o común.
‘Antes as casas estaban cheas de xente’, lembra unha. Outra asinte. Alguén engade que agora todo é distinto, que a xente marcha, que cada vez custa máis quedar. A vida, din, foise volvendo máis individual. Pero nese cambio, tamén hai enormes alegrías, como ver a infancia de novo presente na aldea. Ou a xuventude ocupándose do campo.
A partir de aí, a conversa vai collendo tamén un ton máis luminoso, falan do que fan para atoparse mellor, para coidarse. Pequenos xestos que lles devolven a calma, ou a alegría. ‘Agora tamén pensamos un pouco en nós’, deixa caer unha delas, case como se se tratase dunha conquista recente.
Pero nese intento de coidarse aparece tamén unha contradición que atravesa moitas das súas palabras. Despois de toda unha vida dedicada a coidar dos demais, non sempre é doado colocarse no outro lado. Hai quen non quere depender, quen insiste en valerse por si mesma o máximo posible. E tamén quen, dalgún xeito, sente que non quere ser unha carga. A idea repítese, aínda que non sempre se diga directamente: aprenderon a dar, pero non tanto a recibir.
Ao longo da sesión, pasado e presente entrelázanse constantemente. E tamén o fan nas historias que xorden case sen querer. Celsa, por exemplo, lembra entre risas que foi a primeira en levar pantalóns vaqueiros na aldea, nun tempo no que as mulleres non os vestían. Aquel xesto, pequeno en aparencia, converteuse nun acto de valentía. Nunha maneira de abrir camiño.
Entre anécdotas e lembranzas, a sesión avanza cara á preparación do que está por vir. Revisan imaxes, fotografías, fragmentos das súas propias gravacións. Observan, comentan, escollen. E incluso se a inseguridade as ataca nalgún momento, está Hadriana para recordarlles que ‘isto vai delas’.
Hai símbolos que consideran imprescindibles. O castiñeiro de Triacastela, por exemplo, aparece como unha imaxe compartida, case inevitable. Unha árbore lonxeva, enraizada, resistente. Como elas. Tamén a paisaxe, o frío, a neve. Todo aquilo que forma parte da súa identidade.
Así, van sucedéndose fotografías, recordos e conversas, construíndo algo máis ca un relato. É unha forma de recoñecerse e de darse valor. De entender que o vivido -con todas as súas luces e sombras- merece ser contado.