No día do San Ramón, Castelo amenceu co aroma do café e ao son das gaitas. A alborada percorreu desde primeira hora as aldeas da parroquia para anunciar que chegaba o último día, acompañada nesta ocasión polas cuncas de Cafés Lúa, que puxeron calor a uns ‘bos días’ que xa son parte da memoria desta celebración. Era unha maneira de comezar que dicía moito do que viría despois: música polos camiños, xente saíndo das casas e unha festa que, antes de chegar aos grandes escenarios, acontece nas propias aldeas.

A mañá continuou entre motores. A Ruta de Coches Clásicos volveu levar ata Castelo vehículos que xa forman parte da estampa da Romaría, mentres na capela se celebraban as misas de San Ramón. Uns e outros, cada un desde o seu lugar, forman parte dese patrimonio cotián que fai que unha festa popular sexa moito máis ca un programa de actividades: son costumes que regresan cada ano porque aínda hai quen as mantén vivas.

E, chegado o mediodía, tocou facer o que se leva facendo nas romarías de toda a vida: sentarse á mesa. A polbada popular reuniu á veciñanza e ás persoas que se achegaron ata Castelo para compartir xantar, conversa e tempo xuntos. Despois de toda unha semana de actividade, a festa volvía atopar o seu lugar máis sinxelo e máis esencial: unha mesa compartida.

A tarde quedou nas mans de La OcaBand, que puxo música á última celebración desta edición. Houbo baile, cancións e ganas de seguir, mesmo cando o tempo non o puxo doado. Ao rematar o concerto aínda quedaba xente coa mesma disposición a continuar, como se custase aceptar que chegara o momento de apagar as luces. E quizais esa sexa unha das mellores formas de medir unha festa: polas ganas que quedan cando oficialmente xa rematou.

O San Ramón serviu tamén para lembrar de onde vén o Castelo Conta. O festival naceu arredor dunha festa popular e, once edicións despois, segue tendo nela unha parte fundamental da súa identidade. O crecemento trouxo novos escenarios, artistas, propostas e públicos, pero non mudou unha idea esencial: facer unha festa que respecte o lugar no que acontece e as persoas que o fan posible.

Porque detrás de cada actividade, de cada mesa, de cada escenario e de cada aldea hai moitas horas de traballo. Hai unha organización que pensa, coordina e sostén o festival durante meses, pero tamén hai unha comunidade de voluntarias e voluntarios que pon o seu tempo, as súas mans e as súas ganas ao servizo da festa. Moitas veces son eles os que fan que todo funcione sen que se note, quen preparan, acompañan, montan, recollen e están onde fai falta. No Castelo Conta, como tantas veces se repetiu durante esta semana, a xente é realmente quen fai o festival.

Esa dimensión comunitaria é tamén a que permite que unha iniciativa cultural teña sentido nun lugar como Castelo. O rural non é unha paisaxe inmóbil nin un escenario no que colocar actividades durante uns días. É un territorio habitado, con memoria, necesidades, persoas e formas propias de relacionarse. Por iso, levar cultura ata aquí significa tamén defender que estes lugares poden acoller propostas contemporáneas, reunir xente, xerar actividade e seguir construíndo futuro sen deixar atrás o que os fai únicos.

Durante unha semana, as aldeas de Castelo volveron encherse de voces, música, cativada, maiores, artistas, veciñanza e visitantes. E todo o que pasou alí formou parte dunha mesma maneira de entender o festival: un espazo para lembrar de onde vimos, celebrar onde estamos e imaxinar cara a onde queremos ir.

Do Santiago ao San Ramón. Do comezo do verán ao final, Castelo volveu encherse de actividade, de encontros e de xente. E cando a última música deixou de soar, quedou algo máis difícil de apagar: a sensación de ter feito comunidade. Quedaron as luces que se acenderon en cada aldea, as conversas que continuarán nas casas, as cancións, as historias recuperadas e as ganas de volver xuntarse. Quizais por iso o final non sexa exactamente un final.